( 1 ) سفر به سوى عراق پيش از آنكه امام از مكه حركت كند ، به سوى مسجد الحرام رفت و با طواف و نماز ، به آن اداى احترام كرد و اين آخرين وداع آن حضرت بود . امام ، فريضهء نماز ظهر را در مسجد به جاى آورد و سپس مسجد را وداع گفت و خارج شد « 1 » . امام كعبه را وداع گفت ، در حالى كه روح آن را در بدن داشت و مشعل آن را با دو دست خويش ، حمل مىكرد در حالى كه فرشتگان همراهيش مىكردند و تبريك مىگفتند و بر گردش طواف مىكردند ، گويى كه بر او بيمناك بودند زيرا وى باقيماندهء ميراث آسمان بر زمين بود « 2 » . ( 2 ) امام ، از مكه حركت كرد در حالى كه از نوهء ابو سفيان بيمناك بود ، همان‌گونه كه جدّش حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله از ترس مشركان به رهبرى ابو سفيان ، از مكه خارج شده بود . همراه امام ، هشتاد و دو مرد از اهل بيت و خاصان و غلامانش بودند « 3 » همچنانكه بانوان از مخدرات رسالت و زنان بزرگوار خاندان نبوّت را همراه خويش برد . امام در حالى خارج شد كه آزادى كامل امّت اسلامى را با خود داشت و مىخواست در سرزمين امّت اسلام ، حكومت قرآن و عدالت آسمان را برقرار سازد و مكر تجاوزكاران را از آن دور نمايد . ( 3 ) خروج آن حضرت - بنا به آنچه مورخان مىگويند - در روز هشتم

--> ( 1 ) جواهر المطالب فى مناقب الامام على بن أبي طالب ، از كتابهاى كپىشدهء كتابخانهء امام امير المؤمنين عليه السّلام . ( 2 ) عبد اللّه علائلى ، امام حسين عليه السّلام ، ص 557 . ( 3 ) بستانى ، دائرة المعارف 7 / 48 . وسيلة المآل فى عد مناقب الآل ، ص 188 . در تاريخ ابن عساكر 14 / 212 آمده است كه : به سوى عراق خارج شد همراه با اهل بيت خود و شصت نفر از پيرمردان اهل كوفه . و در تاريخ اسلام ذهبى ج 5 ، ص 9 آمده است : از مكه حركت كرد و نوزده نفر از مردان خاندان عبد المطلب و زنان و كودكان ، به همراه وى شتافتند .